Ο βηματοδότης είναι μία ηλεκτρονική συσκευή που χρησιμοποιείται για να υποκαταστήσει την λειτουργία του φυσικού βηματοδότη της καρδιάς όταν η καρδιά έχει πολύ αργό καρδιακό ρυθμό με συνέπεια η παροχή αίματος δεν καλύπτει τις ανάγκες του σώματος, με αποτέλεσμα να επέρχονται συμπτώματα όπως εύκολη κόπωση, λιποθυμία (συγκοπή) η και καρδιακή ανακοπή.
Ο βηματοδότης είναι μια μικρή συσκευή σε μέγεθος 5X4 εκατοστά κ πάχους 6-7 χιλιοστών, τροφοδοτούμενη από μπαταρία που στέλνει ασθενή ηλεκτρικά ερεθίσματα στον καρδιακό μυ και έτσι προκαλεί τη σύσπαση του, δηλαδή επιτυγχάνει ένα σταθερό καρδιακό κτύπο. Αποτελείται από καλώδια, τα οποία μεταδίδουν τα ηλεκτρικά ερεθίσματα στην καρδιά, από τη γεννήτρια παλμών, η οποία παράγει τα ηλεκτρικά ερεθίσματα και από τη μπαταρία. Πολλές φορές ο βηματοδότης είναι ρυθμισμένος να ενεργοποιείται μόνο όταν ο καρδιακός ρυθμός πέφτει κάτω από ένα ορισμένο προκαθορισμένο όριο (λειτουργία κατά απαίτηση).
Η μπαταρία ενός μόνιμου βηματοδότη διαρκεί από 5 έως 15 χρόνια. Ο γιατρός θα πρέπει να παρακολουθεί τακτικά τον βηματοδότη για την ορθή λειτουργία του και για να προβεί στην αντικατάσταση της μπαταρίας πριν αυτή εξαντληθεί, διότι μπορεί να κινδυνεύσει ο ασθενής.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι βηματοδοτών:
- Βηματοδότες σταθερού ρυθμού. Αυτού του είδους οι βηματοδότες στέλνουν ηλεκτρικά ερεθίσματα με ένα σταθερό ρυθμό, ανεξάρτητα από το επίπεδο δραστηριότητας του ασθενούς.
- Βηματοδότες μεταβαλλόμενου ρυθμού. Αυτού του είδους οι βηματοδότες ανταποκρίνονται στο επίπεδο δραστηριότητας του ασθενούς και μεταβάλλουν τον ρυθμό με τον οποίο στέλνουν τα ηλεκτρικά ερεθίσματα στην καρδιά.
- Βηματοδότες ενός θαλάμου. Αυτού του είδους οι βηματοδότες ελέγχουν μόνο τον κάτω θάλαμο (κοιλία) της καρδιάς.
- Βηματοδότες διπλού θαλάμου. Αυτού του είδους οι βηματοδότες ελέγχουν τον άνω θάλαμο (κόλπος) και τον κάτω θάλαμο (κοιλία) της καρδιάς.
Η επέμβαση για την τοποθέτηση του βηματοδότη
Η τοποθέτηση βηματοδότη διενεργείται διαδερμικά. Πρόκειται για μια ελάχιστα επεμβατική μέθοδο και με τοπική αναισθησία. Η όλη διαδικασία γίνεται με τοπική αναισθησία και διαρκεί περίπου 1 ώρα. Με τη μέθοδο αυτή, αποφεύγεται το χειρουργικό τραύμα της τομής στο θώρακα, το οποίο είναι επίπονο και πρησμένο για λίγες ημέρες μετά τη επέμβαση, καθώς και η πιθανότητα επιπλοκών.
Οι περισσότεροι ασθενείς μετά την εμφύτευση του βηματοδότη επιστρέφουν στο σπίτι τους την επόμενη μέρα. Συνήθως, ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στις κανονικές τους δραστηριότητες μετά από μερικές εβδομάδες.
Όπως είναι γνωστό, οι ασθενείς με συμβατικό βηματοδότη, δεν είναι σε θέση να εξεταστούν με μαγνητική τομογραφία (MRI). Στην Κλινική μας χρησιμοποιούμε νέα γενιά βηματοδοτών που επιτρέπουν την εξέταση με MRI και είναι εγκεκριμένοι από τον ΕΟΠΥΥ.
Αμφικοιλιακός Βηματοδότης
Ο αμφικοιλιακός βηματοδότης (Cardiac Resynchronization Therapy – CRT) παρέχει εκτός από βηματοδότηση και επανασυγχρονισμό, όταν ο ασθενής με καρδιακή ανεπάρκεια, εμφανίζει απώλεια συγχρονισμού στη συστολή των κοιλιών της καρδιάς. Κυρίως λόγω αριστερού σκελικού αποκλεισμού, όπου η δεξιά και η αριστερή κοιλία δεν συστέλλονται ταυτόχρονα, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα της άντλησης αίματος.
Ενδείκνυται σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια, με μειωμένο κλάσμα εξώθησης της αριστερής κοιλίας (συνήθως < 35%) και με έλλειψη ηλεκτρικού συγχρονισμού της καρδιάς, που επιβεβαιώνεται στο ηλεκτροκαρδιογράφημα ως παρατεταμένο διάστημα QRS (συνήθως > 130-150ms).
Σε αντίθεση με έναν απλό βηματοδότη που έχει συνήθως ένα ή δύο ηλεκτρόδια (καλώδια), ο αμφικοιλιακός βηματοδότης διαθέτει τρία: Ένα για τον δεξιό κόλπο, ένα για την δεξιά κοιλία και ένα για την αριστερή κοιλία που διέρχεται μέσω του στεφανιαίου κόλπου. Η συσκευή χορηγεί ταυτόχρονα ηλεκτρικά ερεθίσματα και στις δύο κοιλίες (αμφικοιλιακή βηματοδότηση), αναγκάζοντάς τες να συστέλλονται ταυτόχρονα. Ο επανασυγχρονισμός βελτιώνει την καρδιακή απόδοση (αυξάνει το κλάσμα εξώθησης), με αποτέλεσμα να βελτιώνονται τα συμπτώματα της δύσπνοιας, της κόπωσης, κ.α.
Η επέμβαση εμφύτευσης γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία και μέθη, όπως με την εμφύτευση ενός απλού βηματοδότη.
Αντικατάσταση βηματοδότη
Η αντικατάσταση του βηματοδότη γίνεται πάλι διαδερμικά, με τοπική αναισθησία, μια μικρή τομή κάτω από το δέρμα και με νοσηλεία μιας ημέρας.
Ο Δρ. Λ. Καραγκούνης, έχει πολύ μεγάλη εμπειρία στην τοποθέτηση βηματοδοτών. Το Αιμοδυναμικό Εργαστήριο στο οποίο προϊσταται, εφημερεύει διαρκώς για καρδιολογικά περιστατικά και εμφύτευση βηματοδοτών. Το Ιατρικό Διαβαλκανικό Θεσσαλονίκης, είναι συμβεβλημένο με τον ΕΟΠΥΥ.
